मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

सबै लेख

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका सबै लेख — विषय, शब्द-सङ्ख्या र समीक्षा-अवस्थासहित।

कुमारी
कुमारी नेपाली भाषामा बहुअर्थी शब्द हो, जसले सामाजिक, आस्थागत र नाम-व्यवहारका फरक अर्थ बोकेको छ। सामाजिक अर्थमा यो विवाह नगरेकी र पुरुषसँग शारीरिक सम्बन्ध नठानिने केटीलाई जनाउँछ; आस्थागत अर्थमा उपत्यकामा पूजिने जीवित देवी सन्दर्भित हुन्छ। नेपाली समाजमा महिलाको…
विविध३३१ शब्द
रातो मच्छिन्द्रनाथ
रातो मच्छिन्द्रनाथ काठमाडौँ उपत्यकामा वर्षा र सहकालका आराध्य देवता मानिन्छन्। अन्नको संरक्षण, लोककल्याण र समृद्धिसँग सम्बन्धित देवता भनेर चिनिने उहाँलाई लोकेश्वर तथा बुंगद्य नामले पनि पुकारिन्छ। लिच्छविकालमा परेको दीर्घ खडेरीपछि उपत्यकामा भित्र्याइएका यस…
धर्म र दर्शन३३१ शब्द
जगतसुन्दर मल्ल
जगत सुन्दर मल्ल (सन् १८८२ - सन् १९५२) एक नेपाली शिक्षाविद र लेखक थिए जसले साधारण जनतालाई शिक्षा दिनमा आफ्नो जीवन समर्पित गरे ।
जीवनी३३१ शब्द
बोटे जाति
बोटे जाति नेपालका भित्री मधेश क्षेत्रका आदिवासी समूह हुन्। उनीहरू बोटे भाषा बोल्छन्। बोटे मानिसहरू नदीहरूमा यात्रुहरूलाई डुङ्गाको प्रयोग गरि यातायात गराउनका लागि प्रसिद्ध छन्, जुन प्रायः रूखबाट तयार गर्ने गरिन्छ। उनीहरू नेपालका कालीगण्डकी, नारायणी र राप्ती…
समाज र जीवनशैली३३१ शब्द
भुवन केसी
भुवन केसी , जन्म: २०१४ भदौ ७) नेपाली चलचित्र क्षेत्रका एक अभिनेता, निर्देशक, निर्माता तथा राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०७९ श्रावण १० गते चलचित्र विकास बोर्डको अध्यक्ष पनि भएका थिए। उनीलाइ नेपाली चलचित्रको सदबहार नायक भनेर पनि चिनिन्छ। उनले जुनि नामक चलचित्र बाट…
जीवनी३३० शब्द
राजेश हमाल
राजेश हमाल (, जन्म: २०२१ साल जेठ २८ गते, पाल्पा, तानसेन) नेपालका एक चर्चित अभिनेता हुन्। उनको पहिलो र सफल चलचित्र युगदेखि युगसम्म हो। उनलाई नेपाली चलचित्र उद्योगमा व्यवसायिकता ल्याउन प्रमुख भूमिका रहेको व्यक्तिका रूपमा पनि लिइन्छ। राजेश हमालले २ दशक भन्दा बढी…
जीवनी३२७ शब्द
गुन्द्रुक
गुन्द्रुक नेपाली भोजनमा प्रचलित, सागबाट बनाइने परम्परागत तरकारी हो। यसमा प्रायः रायो, तोरी र मुलाका पात प्रयोग हुन्छन्। यो विशेषतः जाडो यामतिर खाइन्छ र नेपाल तथा नेपाली समुदायको विशेष खानाका रूपमा विदेशीसमेत चिनेका छन्। तयार पार्ने क्रममा पात सुकाइएर अमिलो…
कला र संस्कृति३२५ शब्द
नेपाली विकिपिडिया
नेपाली विकिपिडिया नेपाली भाषामा तयार गरिएको स्वतन्त्र विश्वकोशीय संकलन हो, जसमा हाल ३०,०८१ लेखहरू समेटिएका छन्। उपलब्ध विवरणअनुसार यसमा ५ जना प्रबन्धक र एक जना प्रशासक तोकिएका छन्, र आरम्भ मिति सन् २००२ जुन ३ उल्लेख गरिएको छ।
भाषा र साहित्य३२३ शब्द
हाम्रो लोक संस्कृति
हाम्रो लोक संस्कृति सन् १९५६ मा सत्यमोहन जोशीद्वारा लेखिएको पुस्तक हो। पुस्तकमा नेपालको लोक संस्कृतिको बारेमा प्रकाश पारिएको छ। यो पुस्तकले वि.सं. २०१३ सालमा नेपालको सबैभन्दा प्रतिष्ठित र सर्वोच्च साहित्य पुरस्कार मदन पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो।
भाषा र साहित्य३२२ शब्द
याज्ञसेनी
याज्ञसेनी (अङ्ग्रेजी: en:Yajnaseni (Play) सुमन पोखरेलद्वारा लेखिएको एउटा नेपाली नाटक हो । यो नाटक प्रतिभा रायद्वारा उडिया भाषामा लेखिएको सोही शीर्षकको उपन्यासमा आधारित रहेको छ । सुमन पोखरेलले दृष्यमा याज्ञसेनीलाई मात्र ल्याएर उपन्यासलाई सोलो नाटकका रूपमा…
भाषा र साहित्य३२२ शब्द
साझा पुरस्कार
साझा पुरस्कार साझा प्रकाशनद्वारा स्थापित पुरस्कार हो ।
भाषा र साहित्य३२१ शब्द
मम:
मःमः तिब्बती र नेपाली परम्परासँग सम्बद्ध, भित्र भरिने र बाफद्वारा पकाइने खाद्यवस्तु हो। यो भारत, भुटान र बङ्गलादेशसमेत छिमेकी मुलुकहरूमा लोकप्रिय छ। आकृतिमा क्षेत्रीय भिन्नता देखिन्छ—तिब्बती ढाँचा जिआओजीजस्तो अर्धचन्द्र र नेपाली ढाँचा बाओजीजस्तो गोलाकार—र सूप…
कला र संस्कृति३२० शब्द
देवघाट धाम
देवघाट धाम नेपालको मध्य दक्षिणभागमा रहेको पवित्र तीर्थ तथा नदी-संगम स्थल हो। कालीगण्डकी र त्रिशूली भेटिने यस थलोले आदिप्रयागको मान्यता पाएको छ। स्थल देवघाट–गैंडाकोट–भरतपुरको सीमाक्षेत्रमा फैलिएको छ र हिन्दू आस्थाका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण प्रयाग परम्परामा गण्य…
भूगोल र स्थान३१९ शब्द
बमबहादुर राणा
बम बहादुर राणा नेपालको प्रधानमन्त्री तथा प्रधान सेनापति थिए । यिनी जंगबहादुर बेलायत गएका बखत नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री भएका थिए। यिनी वि.सं. १९०६ देखि १९०७ सम्म करिव १ वर्षसम्म नेपालको कार्यकारी प्रधानमन्त्री रहे।
जीवनी३१९ शब्द
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ नेपालको औद्योगिक र व्यापारिक क्षेत्रमा क्रियाशील उद्यमी तथा व्यापारीका व्यावसायिक अधिकार–हितको संरक्षण र समग्र क्षेत्रको उन्नतिका निम्ति गठित संस्था हो। यसले उद्योग–वाणिज्य प्रवर्द्धनसँगै नेपाली उत्पादनको वैदेशिक व्यापार विस्तार र…
अर्थतन्त्र र उद्योग३१८ शब्द
कस्तुरी मृग
कस्तुरी मृग मोस्किडेइ परिवार र मोस्कस वर्गसँग सम्बन्धित वन्य स्तनधारी हो, जुन दक्षिण एशियाली हिमालमा, विशेषतः नेपालको हिमाली भेगमा भेटिन्छ। स्रोतअनुसार कस्तुरीको अत्यधिक मूल्य (प्रतिग्राम ५ लाखदेखि २५ लाखसम्म) का कारण यस प्राणीमाथि सिकारको दबाब देखिन्छ।…
प्रकृति र वातावरण३१७ शब्द
शम्भुनाथ मन्दिर
शम्भुनाथ मन्दिर पूर्वी नेपालको प्रसिद्ध मन्दिरहरू मध्ये एक हिन्दू मन्दिर हो। यो मन्दिर सप्तरी जिल्लाको पूर्व पश्चिम राजमार्गको दक्षिण भागमा रहेको शम्भुनाथ नगरपालिकामा अवस्थित छ। यस मन्दिरमा शिव प्रमुख देवताको रूपमा रहेको छ। भारत तथा नेपालको भक्तजनहरूको…
धर्म र दर्शन३१७ शब्द
मनास्लु हिमाल
मनास्लु हिमाल (अङ्ग्रेजी: Manaslu) संसारको आठौँ अग्लो शिखर र नेपालको सातौँ अग्लो हिमाल मानिन्छ। यो मानसिरी पर्वतशृङ्खलाभित्र पर्ने, नेपाली हिमालयको एक भाग हो र ८,१५६ मिटर उचाइका कारण पर्वतारोहण र संरक्षण सम्बन्धी सन्दर्भमा विशेष उल्लेख्य छ।
भूगोल र स्थान३१६ शब्द
कुकुर तिहार
कुकुर तिहार वा नरक चतुर्दशी यमपञ्चकको दोस्रो दिन अर्थात् कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीको दिन हो। यस दिन मृत्युका देवता यमराजलाई प्रसन्न पार्ने कुकुरको पूजा गर्ने गरिन्छ। कुकुरलाई यमराजको दूत मानिन्छ। कुकुर तिहारको दिन कुकुरलाई टीका तथा घाँटीमा फूलको माला लगाइन्छ। यस…
कला र संस्कृति३१६ शब्द
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान
नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान नेपालका दर्शन, संस्कृति, साहित्य र भाषा सम्बन्धी संरक्षण, प्रवर्द्धन र विकासका कार्यमा समर्पित एक शैक्षिक-सांस्कृतिक संस्था हो। यसको परिकल्पना इतिहासकार बलचन्द्र शर्मा र महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले अघि सारेका थिए, र वि.सं. २०१३ मा…
भाषा र साहित्य३१५ शब्द
यादव खरेल
यादव खरेल चलचित्र निर्देशक एवम् साहित्यकार हुन्। गीत, मुक्तक, नियात्रा, कविता आदि विधामा विशेष सामर्थ्य प्रस्तुत गरिसकेका खरेल चलचित्रका निर्देशक, निर्माता तथा लेखकका रूपमा अत्यन्त चर्चित छन्।
जीवनी३१४ शब्द
जनता समाजवादी पार्टी
जनता समाजवादी पार्टी नेपालको छैटौँ ठूलो राजनीतिक दल हो। २०८१ वैशाख २३ गते, जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल विभाजन भई यस पार्टीको गठन भएको थियो। पार्टीको गठन सङ्घीय परिषद्का अध्यक्ष अशोक राईको नेतृत्वमा जनता समाजवादी-नेपालका बहुमत सङ्घीय सांसदहरूको समर्थनमा भएको…
राजनीति र कानुन३११ शब्द
अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ
अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ (एन्फा) नेपालमा फुटबल खेलको केन्द्रीय प्रशासन र संयमन गर्ने संस्था हो। यसले राष्ट्रिय फुटबल टोली र क्लबस्तरीय प्रतियोगिताहरूको सञ्चालनको दायित्व वहन गर्छ। संस्था सन् १९५१ मा स्थापित भई सन् १९७२ मा फिफासँग आबद्ध भयो। यसको मुख्यालय…
खेलकुद३०७ शब्द
केसर पुस्तकालय
केसर पुस्तकालय नेपालस्थित सरकारी पुस्तकालय हो, जसको आरम्भ केशर सम्शेरको निजी सङ्ग्रहबाट भएको मानिन्छ। यो काठमाडौंको केशर महलमा अवस्थित छ; निजी पुस्तकालय नेपाल सरकारलाई दान गरिएपछि वि.सं. २०२६देखि यस नाममा सञ्चालन भएको र हाल ५०,००० एकाइ पुस्तक, कागजात तथा अन्य…
भाषा र साहित्य३०६ शब्द