ललित राई नेपाली मूलका भारतीय गोर्खा समुदायका पूर्व भारतीय सेना अधिकारी हुन्, जो १९९९ को कारगिल युद्धमा ख्याति प्राप्त भएका थिए। उनले १/११ ११ गोर्खा राइफल्स को कमान्ड सम्हाल्दै बतलिक क्षेत्रको रणनीतिक खालुबर डाँडा कब्जा गर्ने अभियान निर्देशित गरे। उक्त साहस र नेतृत्वको मान्यता स्वरूप १५ अगस्ट १९९९ मा उनलाई वीर चक्र प्रदान गरियो।
प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा
ललित राईको जन्म २४ अगस्ट १९५६ मा देहरादून, तत्कालीन उत्तर प्रदेश (हाल उत्तराखण्ड) भारतमा, नेपाली मूलको परिवारमा भएको हो। उनका पिता मेजर टी. बी. राई ११ गोर्खा राइफल्स रेजिमेन्टसँग सम्बन्धित सैनिक थिए। उनले प्रारम्भिक तथा माध्यमिक शिक्षा बैङ्गलोरका विद्यालयहरूमा पूरा गरे र त्यसपछि बैङ्गलोर विश्वविद्यालय अन्तर्गत सरकारी कला तथा विज्ञान कलेजबाट स्नातक (विज्ञान) उत्तीर्ण गरे। व्यवस्थापन विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि उनले ओस्मानिया विश्वविद्यालय र अमेरिकाको नेभल पोस्टग्र्याजुएट स्कूल, मोन्टेरे, क्यालिफोर्नियाबाट प्राप्त गरेका हुन्।
खेलकुद सहभागिता
विद्यार्थी जीवनमा उनी फुटबल र एथलेटिक्समा सक्रिय रहे। उनले बैङ्गलोर विश्वविद्यालयको फुटबल टोलीको कप्तानी गरे र कर्नाटक जूनियर राष्ट्रिय टोलीको प्रतिनिधित्व गरे। वरिष्ठ राष्ट्रिय फुटबल प्रशिक्षण समूहका लागि समेत चयन भएका थिए। यस्तै, अन्तरविश्वविद्यालय प्रतियोगितामा बैङ्गलोर विश्वविद्यालयको एथलेटिक्स टोलीबाट पनि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।
सैनिक सेवा प्रारम्भ र पदस्थापन
राई ७/११ गोर्खा राइफल्स (७/११ जीआर) मा अधिकृतका रूपमा नियुक्त भए। उनले फरक–फरक भू-भाग तथा परिचालन वातावरणमा सेवा दिए र तालिम तथा स्टाफ नियोगमा समेत चयन भए। अधिकारी तालिम प्रतिष्ठान चेन्नैका एड्जुटेन्ट हुँदा उनी Women Special Entry Scheme [WSES (O)] अनुसार महिलालाई अधिकृततर्फ पहिलो समूहमा भर्ना गराउने प्रक्रियामा संलग्न रहे।
काउण्टर–आतङ्क अभियाना र कमान्ड
उनी जम्मु र कश्मीरको डोडा जिल्लास्थित काउण्टर–आतङ्क कारबाहीको उत्कर्षकालमा १७ राष्ट्रिय राइफल्स (१७ आरआर) को कमान्डमा रहे। सोही अवधिमा, रेजिमेन्टका कर्नेल रहेका लेफ्टेनान्ट जनरल जे.बी.एस. यादवले उनलाई युद्धक्षेत्रमै १/११ गोर्खा राइफल्स (१/११ जीआर) को कमान्ड लिन प्रस्ताव गरे, जुन उनले स्वीकृत गरे। त्यसअनुसार १९९९ मे महिनामा उनी कारगिल जिल्लाको बतलिक क्षेत्रतर्फ सरुवा भई १/११ जीआर को कमान्ड सम्हाले।
कारगिल युद्ध: बतलिक–खालुबर अभियान
अपरेशन विजयका प्रारम्भिक तैनाथीमध्ये १/११ जीआर पनि थियो, जसलाई उच्च उचाइको लडाइँमा दक्ष एकाइ मानिन्थ्यो। राईको कमान्डमा रहेको एक पल्टन मनोज पांडेयको नेतृत्वमा थियो, जसलाई पछि परम वीर चक्र प्रदान गरिएको हो। खालुबर शृङ्खला कब्जा गर्ने जिम्मेवारी १/११ जीआरलाई दिइएको थियो।
अग्रगमनका क्रममा भारतीय दस्तालाई प्रतिपक्षको तीव्र र साच्चिकै प्रभावकारी गोलाबारीले रोक्यो। उज्यालो हुनुअघि असुरक्षित स्थितिबाट निस्कनुपर्ने देखेपछि, राईले ‘५ नं. पल्टन’लाई बाधक ठानेका स्थानहरू सफा गर्न आदेश दिए र आफू अगाडि उपलब्ध न्यून संख्यक सैनिकसहित माथिल्लो उचाइतर्फ उक्लिए। प्रतिपक्षले ३०–४० जनाको समूह बनाएर त्रिविमुखी प्रतिआक्रमण गर्दा उनको घुँडामा चोट लाग्यो। घाइते हुँदाहुँदै उनले उद्देश्यमाथि आक्रमण जारी राख्न सैनिकलाई अघि बढ्न प्रेरित गरे र लक्ष्य हात पर्नेबित्तिकै मात्र उद्धारस्वीकृति दिने अडान राखे।
सैनिकहरू पुनःसमूहीकृत भई एउटै निर्णायक धक्कामा लक्ष्य कब्जा भयो, जसले बतलिक उप–क्षेत्रको लडाइँको धारा बदल्यो। उक्त कारबाहीमा करिब २५ जना शत्रु सैनिक मारिए र स्टिङ्गर क्षेप्यास्त्र, हवाई प्रतिरक्षा तोप तथा महत्त्वपूर्ण कागजातसहित ठूलो मात्रामा हतियार बरामद भयो। नेतृत्व र साहसका यिनै कार्यका लागि राईलाई १५ अगस्ट १९९९ मा भारतीय राष्ट्रपतिबाट वीर चक्र प्रदान गरिएको हो।
मान्यता, चित्रण र सेवा–पछिल्लो गतिविधि
उनको भूमिकामाथि बनेको सन् २००३ को युद्ध–आधारित चलचित्र LOC Kargil मा अभिनेता सुदेश बेरीले उनको चरित्र प्रस्तुत गरेका थिए। सैनिक सेवापश्चात्, उनी पुणेमा आधारित Arcanum Management Consulting LLP तथा ARION Exports का प्रबन्ध निर्देशकका रूपमा कार्यरत छन्। थप केही कम्पनीहरूमा संचालक मण्डल सदस्य र ठूला भारतीय कम्पनीहरूका परामर्शदाता तथा सल्लाहकारका रूपमा पनि संलग्न छन्।
सन्दर्भ
- English Wikipedia — “Lalit Rai” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q16187167
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८५/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “ललित राई”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/ललित_राई (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). ललित राई [Lalit Rai]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/ललित_राई
“ललित राई [Lalit Rai].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/ललित_राई. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “ललित राई [Lalit Rai].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/ललित_राई.
@misc{nepaliencyclopedia_870,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {ललित राई [Lalit Rai]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B2%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A4_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - ललित राई [Lalit Rai] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B2%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A4_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%88 Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/ललित_राई · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
