भोजपुरी भाषा

भोजपुरी भाषा भारोपेली भाषा परिवारभित्रको बिहारी शाखामा पर्ने एक प्रचलित भाषा हो। यसको बोल्ने समुदाय नेपालको तराई क्षेत्र र भारतका बिहार तथा उत्तर प्रदेशमा बसोबास गर्ने जनसमूहमा केन्द्रित छन्। लिखित अभिव्यक्तिका लागि यस भाषामा कैथी लिपिको उपयोग भएको जानकारी पाइन्छ। नेपालको संविधानले यसलाई राष्ट्रिय भाषाको मान्यता दिएको छ, तर भारतमा त्यस्तो प्रकृतिको सरकारी मान्यता प्राप्त छैन।

वर्गीकरण र भाषिक सम्बन्ध

भोजपुरी, भारोपेली भाषा परिवारको संरचनाभित्र पर्ने बिहारी भाषाहरूमध्ये एक मानिन्छ। यस समुहमा रहने भाषाहरूबीच शब्दसामग्री र व्याकरणमा केही समानता पाइने परिप्रेक्ष्यमा भोजपुरीको स्थान अलग्गै चिनिन्छ। पारिवारिक वर्गीकरणका दृष्टिले यसलाई बिहारी शाखासँग प्रत्यक्ष रूपमा सम्बन्धित भाषा भनेर राखिने गरिएको छ।

भौगोलिक प्रसार

यस भाषाको प्रयोगकर्ता समुदाय नेपालको तराई भूभागमा देखिन्छ, जहाँ सीमावर्ती र समथर क्षेत्रमा यसको बोलीचाली सुन्न सकिन्छ। भारतीय भूभागतर्फ यो भाषा बिहार र उत्तर प्रदेश राज्यका विभिन्न भागमा प्रचलित छ। दुई देशबीचको भौगोलिक समीप्यता र आवतजावतले पनि सो क्षेत्रका बासिन्दाबीच भाषिक सम्पर्क कायम भएको विवरण प्रस्तुत हुन्छ।

लेखन परम्परा

भोजपुरीको लिखित रूप अभिव्यक्त गर्न कैथी लिपिको प्रयोग हुने जानकारी स्रोतहरूमा दर्ता गरिएको छ। यस लिपिले शब्द र वाक्य संरचनालाई लेख्यरूपमा रूपान्तरण गर्ने माध्यमको भूमिका वहन गर्छ। लिखित सामग्री निर्माणमा कैथीको प्रयोग भएको उल्लेख, भाषाको दस्तावेजीकरणसम्बन्धी अभ्याससँग पनि सम्बद्ध देखिन्छ।

कानुनी मान्यता र नीतिगत स्थिति

नेपालको कानुनी संरचनामा, विशेषतः नेपालको संविधानमा, भोजपुरी भाषालाई राष्ट्रिय भाषाको हैसियत प्रदान गरिएको छ। यसले नेपालभित्र यसको भाषिक मान्यता औपचारिक रूपमा सुनिश्चित गरेको संकेत गर्दछ। भारतमा भने राष्ट्रिय स्तरमै त्यस्तो मान्यता प्राप्त भएको देखिँदैन भन्ने विवरण प्रस्तुत गरिएको छ। दुवै देशको नीतिगत व्यवस्थाबीचको यो भिन्नताले कानुनी हैसियतको हिसाबले फरक स्थिति प्रदर्शन गर्दछ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “भोजपुरी भाषा।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). भोजपुरी भाषा. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE

@misc{ne_226,
  title = {भोजपुरी भाषा},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}