थामी जाति

थामी जाति नेपालमा बसोबास गर्ने किरात समुदायमध्येको एक पहिचानित जातीय समूह हो। समुदायका सदस्यहरू आफूलाई प्रायः “थाङ्मी” भनी सम्बोधन गर्छन्। उनीहरूको आस्था वोन वा किराँत नामले चिनिने प्राकृत धर्मसँग सम्बन्धित छ, र मातृभाषा थाङ्मी खामलाई उनीहरूले आफ्नो सांस्कृतिक आधार मान्ने गर्छन्। मुख्य बासोबास दोलखा र सिन्धुपाल्चोकका बस्तीमा घना रहे पनि, थामीहरूको उपस्थिति देशका ७३ जिल्लामा भेटिने दाबी छ।

पहिचान र आत्मपरिचय

समुदायले “थाङ्मी” भन्ने आत्मपरिचयलाई अग्रता दिन्छ, जबकि बाह्य प्रयोगमा “थामी” नाम व्यापक छ। थामीहरूलाई किरात परम्परासँग जोडिएको जातीय समुहको रूपमा बुझिन्छ। आफ्नै रीतिनीतिहरू र गुरु–नेतृत्वमा चल्ने मौखिक परम्पराले समुदायको भित्रि संरचना र सामाजिक जीवनलाई निर्देशित गरेको देखिन्छ।

धर्म र भाषा

यस समूहले आफूहरूको आस्थालाई प्राकृत भनेर वर्णन गर्ने चलन छ, जसलाई उनीहरू वोन वा किराँत धर्म भनी पनि उल्लेख गर्छन्। कुलदेवता रूपमा भुमे (भुम्या) को पूजा महत्वपूर्ण मानिन्छ, र संस्कारसम्बन्धी कर्मकाण्ड समुदायका “थामी गुरु”हरूले मौखिक परम्परामार्फत सञ्चालन गर्ने गरेका छन्। थाङ्मी खाम उनीहरूको मातृभाषा हो, जसको वर्गीकरण भोटबर्मेली भाषा परिवारअन्तर्गत गरिन्छ भन्ने मान्यता स्रोतहरूमा पाइन्छ।

बसोबास र क्षेत्रगत विविधता

थामीहरूको प्रमुख बसोबास दोलखा र सिन्धुपाल्चोक जिल्लामा सघन रूपमा रहेको बताइन्छ। दोलखामा सुस्पा क्षमावती, सुन्द्रावती, सुनखानी, लापिलाङ, लामिडाँडा, कालिञ्चोक, बाबरे, आलम्पु, बिगु, खोपाचागु र लाकुरी डाँडा जस्ता पूर्वका गाउँ विकास समिति क्षेत्रमा समुदायको उल्लेख्य उपस्थिति छ। सिन्धुपाल्चोकको चोकटी, घोर्थली, धुस्कुन, पिस्कर, तौथली, राम्चे र कर्थलीमा पनि बसोबास घना छ।

क्षेत्रगत रूपमा रहनसहन, रीतिरिवाज, थर–गोत्र र भाषिक उच्चारणमा भिन्नता देखिने भनाइ छ, विशेषतः सिन्धुपाल्चोक र दोलखाबीच। यसका अतिरिक्त रामेछापका डढुवा, बेताली, प्रिती र इलामका गोरखे, नयाँबजार, जोगमाइ क्षेत्रमा थामीहरूको उपस्थिति सानो संख्यामा रहेको जानकारी दिइन्छ। समग्रमा, समुदायका सदस्यहरू छरिएर ७३ जिल्लासम्म पुगेको दाबी उल्लेखित छ।

संस्कृति र संस्कार

थामी संस्कारहरू अन्य समुदायहरूभन्दा फरक प्रचलनमा आधारित देखिन्छन्। बाबुको औपचारिक विवाह नभएको वा भागी विवाहबाट सन्तान जन्मिएको अवस्थामा, सन्तानको विवाहअघिल्लो दिन बाबुको विवाह गरिने प्रचलन बताइन्छ। त्यस्तै, विवाह नगरी मृत्यु भएमा किरिया (घेवा) गर्ने क्रममा पञ्चेबजासहित “विवाह फुकाउने” विधि अपनाउने चलनको उल्लेख छ। यी अभ्यासहरू समुदायभित्र मौखिक परम्पराले जोगाइएका सांस्कृतिक नियमका रूपमा प्रस्तुत हुन्छन्।

पेशा र सीप

समुदायको आर्थिक जीवन मुख्यतः कृषिमा आधारित छ। साथै, केही थामीहरू काठसम्बन्धी सिकर्मीका काम, ढुङ्गासम्बन्धी डकर्मीका सीप र बाँस तथा चोयाबाट सामग्री बनाउने हस्तकला व्यवसायमा संलग्न रहेको जानकारी पाइन्छ। यी परम्परागत सीपहरूले दैनन्दिन जीवन र स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्‍याउने गरेको देखिन्छ।

बाजा र सांगीतिक परम्परा

थामी समुदायमा बाजागाजाको परम्परा समृद्ध मानिन्छ। मेर्कोङ–बाघको हाड भन्ने एक प्रकारको सुरबाजा बारादेवा पूजामा बजाइने भनिएको छ। यसबाहेक पिचालिङ, टाके, थात्रा, ठेङका, बाखाराटाके, डम्फू, मुरली, मुर्चुङगा र बिनायो जस्ता बाजाहरूको प्रयोगको उल्लेख पाइन्छ। यी बाजाहरू विधि–विधान, संस्कार र सामुदायिक उत्सवमा विशेष अर्थसहित प्रयोग गरिन्छन्।

समसामयिक चुनौती

आधुनिक रोजगारीका कारण युवाहरू सहरतिर आकर्षित भएका र गाउँमा जनसङ्ख्या घटेको उल्लेख पाइन्छ। मातृभाषा बोल्ने प्रवृत्ति घट्दै गएको चिन्ता पनि व्यक्त गरिएको छ। थामी संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा सरकारी तह तथा सामुदायिक प्रयास अपर्याप्त रहेको भनाइ भेटिन्छ, जसले परम्परागत ज्ञान, भाषा र संस्कारहरूको दीर्घकालीन संरक्षणमा चुनौती थपेको देखिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “थामी जाति।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). थामी जाति. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF

@misc{ne_351,
  title = {थामी जाति},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%80_%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}