विक्रमवीर थापा

विक्रमवीर थापा भारतीय नेपाली समुदायका चित्रकार र नेपाली भाषाका लेखक हुन्, जसको पहिचान मुख्यतः छोटो कथामार्फत स्थापित छ। शिलङ, मेघालयमा जन्मिएका थापाले नेपाली साहित्यमा विशिष्ट स्थान बनाएका छन्। उनले १९९९ मा कृति ‘बीसौं शताब्दीकी मोनालिसा’ का लागि साहित्य अकादेमी पुरस्कार पाए, र पेशागत रूपमा भारतीय सेनामा समेत योगदान पुर्‍याए। उनी ‘विक्रमवीर थापा’ (Vikramveer Thapa) नामले पनि चिनिन्छन्।

जीवन र पृष्ठभूमि

थापाको जन्म २२ फेब्रुअरी १९४८ मा शिलङ, भारतको मेघालयमा भयो। उनका पिता रघुवीर थापा मगर र आमा कौशल्या देवी थापा मगर हुन्। पिता अवकाशप्राप्त गोर्खा सुबेदार थिए र थापा चार वर्षका हुँदा उनका पिता निधन भए।

सैनिक सेवा

१६ मे १९६८ मा थापा भारतीय सेनामा भर्ती भए र ५ औँ पाँचौँ गोर्खा रायफल (फ्रन्टियर फोर्स) इन्फेन्ट्री रेजिमेन्टमा सेवा गरे। सैनिक जीवनका क्रममा उनी बङ्गलादेश मुक्ति युद्धमा सहभागी भए।

साहित्यिक यात्रा

थापाको पहिलो प्रकाशित रचना १९६९ मा ‘कम्युनिष्ट’ शीर्षकको कथा हो, जुन शिलङबाट निस्कने ‘तरुण’ पत्रिकामा छापियो। १९८३ मा उनले जन्मसहरको परिवेशमा आधारित रोमान्टिक उपन्यास ‘विगतको परिवेशभित्र’ प्रकाशित गरे। १९८६ को ‘टिस्टादेखि सतलजसम्म’ उपन्यासले भारतीय गोर्खाहरूको पहिचानसम्बन्धी मुद्दा उठाउँछ; यस शीर्षकमा टिस्टा नदी र सतलज नदीलाई सांकेतिक रूपले प्रयोग गरिएको देखिन्छ।

१९९४ मा ‘हत्या: रातो डायरीको’ प्रकाशनपछि उनको कथा–उपन्यास लेखन निरन्तर रह्यो। १९९७ मा ‘बीसौं शताब्दीकी मोनालिसा’ प्रकाशित भयो, जसका लागि १९९९ मा उनले साहित्य अकादेमी पुरस्कार प्राप्त गरे। पछि २००७ मा ‘माटो बोल्दो हो’ उपन्यास, २०१० मा ‘मणिसिंह गुरुङ’ जीवनी र २०१६ मा ‘कारगिल युद्ध’ शीर्षक आत्मकथा प्रकाशित भए। थापा पेशाले चित्रकलातर्फ पनि सक्रिय रहेका छन्।

विषयवस्तु र शैली

थापाका रचनामा भारतीय नेपालीको पहिचान, मातृभूमिप्रतिको भाव र सहर–समाजको रूपान्तरणजस्ता प्रसङ्ग केन्द्रमा देखिन्छन्। ‘टिस्टादेखि सतलजसम्म’ ले भारतीय गोर्खाहरूको पहिचान संकटलाई साहित्यिक शैलीमा प्रस्तुत गर्छ। प्रारम्भिक कृतिहरूमा आफ्नै शिलङको परिवेश र पात्रहरूको दैनिक अनुभवलाई समेटिएको पाइन्छ।

पुरस्कार र सम्मान

उनीले नेपाली भाषाका लागि प्रदान गरिने साहित्य अकादेमी पुरस्कार १९९९ मा ‘बीसौं शताब्दीकी मोनालिसा’ का लागि पाए। साथै, नेपाली साहित्य परिषद् सिक्किमले प्रदान गर्ने कञ्चनजङ्घा राष्ट्रिय पुरस्कार पनि प्राप्त गरेका छन्, जसले सिक्किम तथा क्षेत्रीय नेपाली साहित्यिक क्षेत्रमा उनको योगदानलाई उजागर गर्छ।

स्मरण र नाममा स्थापना

मेघालयस्थित ‘विक्रमवीर थापा लाइब्रेरी स्कूल’ उनको नाममा स्थापना गरिएको हो। यो संस्थान नेपाली भाषामा शिक्षादीक्षा दिने प्रारम्भिक शैक्षिक केन्द्रमध्ये एक मानिन्छ।

कृतिहरू

• ‘कम्युनिष्ट’ (१९६९)
• ‘उपहार’ (१९७३/७४)
• ‘विगतको परिवेशभित्र’, उपन्यास (१९८३)
• ‘टिस्टादेखि सतलजसम्म’, उपन्यास (१९८६)
• ‘हत्या: रातो डायरीको’ (१९९४)
• ‘बीसौं शताब्दीकी मोनालिसा’ (१९९७)
• ‘माटो बोल्दो हो’, उपन्यास (२००७)
• ‘मणिसिंह गुरुङ’, जीवनी (२०१०)
• ‘कारगिल युद्ध’, आत्मकथा (२०१६; कार्गिल युद्धसँग सम्बन्धित अनुभूति र संस्मरण)

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “विक्रमवीर थापा”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विक्रमवीर_थापा (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). विक्रमवीर थापा [Bikram Bir Thapa]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विक्रमवीर_थापा

“विक्रमवीर थापा [Bikram Bir Thapa].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विक्रमवीर_थापा. Accessed 12 November 2026.

Nepali Encyclopedia Editors. “विक्रमवीर थापा [Bikram Bir Thapa].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/विक्रमवीर_थापा.

@misc{nepaliencyclopedia_863,
  author       = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  title        = {विक्रमवीर थापा [Bikram Bir Thapa]},
  howpublished = {Nepali Encyclopedia},
  year         = {2026},
  url          = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%BE},
  urldate      = {2026-11-12},
  note         = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}

TY  - ELEC
AU  - Nepali Encyclopedia Editors
TI  - विक्रमवीर थापा [Bikram Bir Thapa]
T2  - Nepali Encyclopedia
PY  - 2026
DA  - 2026/11/12
UR  - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%B5%E0%A5%80%E0%A4%B0_%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%BE
Y2  - 2026/11/12
LA  - ne
ER  -