बिनय तामाङ (Binay/Binoy Tamang; जन्म २८ डिसेम्बर १९६५) भारतीय गोर्खा समुदायका राजनीतिज्ञ हुन्। सुरुबाटै उनले दार्जिलिङमा बसोबास र अध्ययन गरे र पहाडको राजनीतिको केन्द्रीय व्यक्तित्व बने। उनी गोर्खा जनमुक्ति मोर्चा (GJM) भित्र दीर्घकालीन नेतृत्व भूमिकामा उठ्न पुगे, २०१७ को राजनीतिक परिवर्तनपछि पार्टी अध्यक्ष बने, र त्यसपछि अखिल भारतीय तृणमूल कांग्रेस (AITC) र भारतीय राष्ट्रिय काँग्रेससँग आवतजावत रहे। उनका अनशन, पहाड प्रशासनसम्बन्धी जिम्मेवारी र गोर्खाल्यान्ड बहसमा भूमिका विशेष रूपमा चर्चित छन्।
प्रारम्भिक जीवन र राजनीतिक सुरूवात
तामाङ दार्जिलिङमै हुर्किए र त्यहीँ शिक्षा लिए। युवावस्थादेखि नै उनले गोर्खा पहिचान र अधिकारका कथाले उनलाई प्रभावित पारेको बताएका छन्। सन् १९८६ मा उनले गोरखा राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा (GNLF) मा सक्रिय सदस्यता लिए, जसले उनको राजनीतिमा औपचारिक प्रवेश गरायो। सन् १९९७ मा DGHC को सदर–I निर्वाचन क्षेत्रमा उनी अध्यक्ष बनाइए र स्थानीय तहको जिम्मेवारी सम्हाले।
सन् १९९९ देखि २००७ को सुरुवातसम्म उनले हृदय, क्यान्सर, हीमोलाइटिक, नेफ्रोटिक र न्यूरोटिक समस्याका आर्थिक–सम्पर्कहीन बिरामीहरूका पक्षमा सेवा समर्पण गरेको उल्लेख छ। सन् २००६ को अन्त्यदेखि २३ सेप्टेम्बर २००७ सम्म उनी प्रशान्त तामाङ फ्यान क्लबका मिडिया तथा व्यवस्थापन इन्चार्ज रहे।
गोरखा जनमुक्ति मोर्चामा उदय
सन् २००७ मा नयाँ रूपमा गठन भएको गोर्खा जनमुक्ति मोर्चामा उनी प्रेस तथा प्रचार सचिव बने र १० अगस्ट २००९ सम्म त्यो जिम्मेवारी सम्हाले। ११ अगस्ट २००९ देखि अक्टोबर २०१७ सम्म उनी सह–महासचिव पदमा रहे। यस अवधिमा उनले पार्टी संगठन, प्रचार–प्रसार र आन्दोलन समन्वयमा अग्रसर भूमिका खेलेका थिए।
सन् २०१२ मा दार्जिलिङको जिल्ला अधिकारी कार्यालय अगाडि उनले सहकर्मीहरूसँगै नौ दिनको आमरण अनशन गरे। सन् २०१३ को आन्दोलन क्रममा २१ अगस्ट २०१३ मा उनी पक्राउ परे र जलपाइगुडी केन्द्रीय कारागारमा छ महिना रहे; सोही वर्ष जुलाईमा अनीत थापा पक्राउ परी सिलीगुडी सुधारगृहमा सात महिना रहे।
२०१३ को आन्दोलन, गिरफ्तारी र GTA विवाद
जेलमै रहेकै बेला, सन् २०१३ को अक्टोबरतिर GJM का केन्द्रीय पदाधिकारी र गोर्खाल्यान्ड प्रादेशिक प्रशासन (GTA) का निर्वाचित सभासदहरूले तामाङलाई GTA का प्रमुख कार्यकारी बनाउने निर्णय गरे, जुन निर्णयमा विमल गुरुङले अनुमोदन गरेको बताइयो। करिब ४० दिनपछि गुरुङले आफ्नो निर्णय बदलेर स्वयं प्रमुख कार्यकारी बने। शपथग्रहणको समय पनि सम्बद्ध नेताहरू जेलमै थिए।
सन् २०१३ सेप्टेम्बरमा तामाङले जलपाइगुडी जेलभित्रै दस दिनको आमरण अनशन बसे। सन् २०१७ मा आन्दोलन तीव्र हुँदा उनले GMCC का बैठकहरूमा पटक–पटक आमरण अनशन प्रस्ताव गरे र पाँचौं बैठकपछि मिडिया समक्ष घोषणा पनि गरे; तर गुरुङले रणनीति परिवर्तन गर्दै अनशन नबेस्न आग्रह गरेको उल्लेख छ।
२०१७ को विभाजन, प्रशासनिक नेतृत्व र न्यायिक निर्देश
सन् २०१७ मा गोर्खाल्यान्डको माग चर्किँदा हिंसात्मक अवस्था उत्पन्न भयो र आरोपित प्रहरी गोलीप्रहारमा १० जनाको मृत्यु भएको भनाइ आयो। गुरुङको नेतृत्वमा रहेकाहरू भग्नावशेषतर्फ धकेलिँदै जाँदा GJM विभाजित भयो। ममता बनर्जी नेतृत्वको पश्चिम बङ्गाल सरकारले सेप्टेम्बर २०१७ मा तामाङलाई दार्जिलिङ पहाड सञ्चालनका लागि नयाँ प्रशासक बोर्डको अध्यक्ष नियुक्त गर्यो।
सन् २०१९ मा कलकत्ता उच्च अदालतले GJM का दुबै समूहमाथि चुनाव चिह्न प्रयोग नगर्न निर्देशन दियो। त्यसपछि तामाङले GTA अध्यक्ष पदबाट राजीनामा गरेर राज्य सभाको उपनिर्वाचन स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा AITC को समर्थनसहित लडे, तर पराजित भए।
अनशन र श्रमिक मुद्दाहरू
सन् २०१९ को अक्टोबर ६ देखि ११ सम्म तामाङ चिया बगान श्रमिकका लागि २० प्रतिशत बोनसको माग गर्दै आमरण अनशनमा बसे। सोही दिन दोस्रोपहर पश्चिम बङ्गाल सरकारको मध्यस्थतापछि चिया उद्योगसम्बद्ध पक्षहरू २० प्रतिशत बोनसमा सहमत भए र अनशन अन्त्य भयो।
दल–परिवर्तन र पछिल्ला घटनाक्रम
सन् २०१७ को उत्तरार्धमा तामाङ GJM को शीर्ष भूमिकामा उक्लिए। जुलाई २०२१ मा उनले पार्टीका सबै पद छाडेर झन्डा गुरुङलाई फर्काए, र त्यसपछि अनीत थापा दोस्रो समूहमाका कार्यवाहक अध्यक्ष बने। थापाले ९ सेप्टेम्बर २०२१ मा भारतीय गोर्खा प्रजातान्त्रिक मोर्चा (BGPM) घोषणा गरी AITC सँग सहकार्यमा GTA चुनावका लागि तयारी गरे।
तामाङ २४ डिसेम्बर २०२१ मा अखिल भारतीय तृणमूल कांग्रेस प्रवेश गरे। उनी २०२२ को GTA निर्वाचन AITCको टिकटमा जितेको, पछि त्यो पार्टीबाट बाहिरिएको, र २६ नोभेम्बर २०२३ मा भारतीय राष्ट्रिय काँग्रेसमा प्रवेश गरी पार्टीका राज्य महासचिव बनेको उल्लेख छ। २३ एप्रिल २०२४ मा उनलाई काँग्रेसबाट निष्कासित गरिएको बताइन्छ।
नेपाली भाषा आन्दोलनमा संलग्नता
तामाङ विद्यालयकालदेखि नै नेपाली भाषा मान्यता आन्दोलनका समर्थक रहे। तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री मोरार्जी देसाईको दार्जिलिङ भ्रमणका क्रममा, नेपाली भाषा र नेपालीहरूबारे विवादास्पद अभिव्यक्तिपछि, दार्जिलिङ सदर प्रहरीद्वारा उनी कालो जुत्ता देखाएको अभियोगमा थुनिएको उल्लेख छ। उक्त बेला अखिल भारतीय नेपाली भाषा समिति ले कालो झण्डा देखाउन आह्वान गरेको थियो। सो आन्दोलनका क्रममा उनले चौরাস्था मल्लमा दुई दिनको अनशनसमेत बसे।
२०१७–२०२१ बीचको चुनाव समन्वय
अक्टोबर २०२० मा विमल गुरुङ पुनः सार्वजनिक भएर २०२१ को विधानसभाका लागि ममता बनर्जी नेतृत्वको दललाई सशर्तबिहीन समर्थन घोषणा गरे। AITC ले पहाडका कलिम्पोङ, दार्जिलिङ र कुर्सेङ गरी तीन सिट GJM लाई तोकेको थियो। यद्यपि दुवै GJM समूहमा AITC लाई समर्थन भनिए पनि, दुबै पक्षले ती सिटमा आफ्नै उम्मेदवार उभ्याए र तामाङ पक्षले तीनमध्ये एक सिट मात्र जित्यो।
सन्दर्भ
- English Wikipedia — “Binay Tamang” (CC BY-SA 4.0) (हेरिएको १२/११/२०२६)
स्रोत र समीक्षाको अवस्था
स्रोत: सम्पादकीय लेख · विकिडाटा Q50948628
समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा — पछिल्ला स्रोत खोजेर नयाँ लेखिएको र अद्यावधिक गरिएको सम्पादकीय मस्यौदा; सम्पादक-मण्डलको तथ्य-जाँच जारी।
संरचनागत सूचक ८८/१०० (प्रयोगात्मक; तथ्यको शुद्धताको सूचक होइन — विवरण)
नेपाली विश्वकोशको सम्पादकीय लेख। यो लेख नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरूले आफ्नै संरचना र भाषामा लेखेका हुन्; सम्पादक-मण्डलको समीक्षा क्रमशः जारी छ — त्रुटि भेटिए सम्पादन सुझाउनुहोस्। पाठ CC BY-SA 4.0 अन्तर्गत उपलब्ध छ।
यस लेखको तथ्यगत जग नेपाली भाषामा मुक्त ज्ञान रच्ने नेपाली विकिपिडियाका स्वयंसेवी लेखकहरूको दशकौँको साधनामा उभिएको छ — उहाँहरूप्रति हाम्रो कृतज्ञतापूर्ण श्रद्धाञ्जली।
यो लेख उद्धृत गर्नुहोस्
शैली छान्नुहोस्, त्यसपछि प्रतिलिपि गर्नुहोस् वा सन्दर्भ-व्यवस्थापक (Zotero, Mendeley, EndNote) का लागि फाइल डाउनलोड गर्नुहोस्। आजको मिति स्वतः राखिएको छ।
नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “बिनय तामाङ”। नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६। https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/बिनय_तामाङ (हेरिएको १२ नोभेम्बर २०२६ / वि.सं. २६ कात्तिक २०८३)।
Nepali Encyclopedia Editors. (2026, November 12). बिनय तामाङ [Binay Tamang]. In Nepali Encyclopedia. Retrieved November 12, 2026, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/बिनय_तामाङ
“बिनय तामाङ [Binay Tamang].” Nepali Encyclopedia, 12 November 2026, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/बिनय_तामाङ. Accessed 12 November 2026.
Nepali Encyclopedia Editors. “बिनय तामाङ [Binay Tamang].” Nepali Encyclopedia. Last modified November 12, 2026. Accessed November 12, 2026. https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/बिनय_तामाङ.
@misc{nepaliencyclopedia_847,
author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
title = {बिनय तामाङ [Binay Tamang]},
howpublished = {Nepali Encyclopedia},
year = {2026},
url = {https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%AF_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%99},
urldate = {2026-11-12},
note = {Licensed CC BY-SA 4.0}
}TY - ELEC AU - Nepali Encyclopedia Editors TI - बिनय तामाङ [Binay Tamang] T2 - Nepali Encyclopedia PY - 2026 DA - 2026/11/12 UR - https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%AF_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%99 Y2 - 2026/11/12 LA - ne ER -
स्थायी लिङ्क: https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/बिनय_तामाङ · अद्यावधिक १२ नोभेम्बर २०२६ · समीक्षा: स्रोत-सहित अद्यावधिक मस्यौदा
