तारादेवी

तारादेवी नेपाली लोकप्रिय सङ्गीतको अग्रणी स्वर मानिन्छिन्। उनको गायकीले राष्ट्रिय पहिचान बलियो पार्न योगदान पुर्‍याएको मूल्यांकन गरिन्छ। देशभक्ति र प्रणयभावना केन्द्रित गीतहरूबाट पहिचान बनाएकी उनले ४ हजारभन्दा बढी सिर्जना गाइन्। ‘नेपालको कोकिला’ उपाधिले उनको स्वरप्रति जनआस्थाको द्योतक मानिन्छ।

आरम्भिक जीवन

उनको जन्म वि.सं. २००२ माघ २ गते मङ्गलबार इन्द्रचोक, काठमाडौँमा भएको थियो। पिता कृष्णबहादुर कार्की र माता राधादेवीकी सन्तानका रूपमा जन्मिएको बताइन्छ। बाल्यकालको नाम डोलकुमारी कार्की थियो। आरम्भिक वर्षहरूमै संगीतप्रतिको रुचिले उनलाई सार्वजनिक गायनतर्फ उन्मुख गराएको देखिन्छ।

वैवाहिक जीवन र परिवार

वि.सं. २०२२ सालमा उनले हवाइचालक शिवबहादुर श्रेष्ठसँग प्रेमविवाह गरिन्। दम्पतीका एक छोरी चारु र दुई छोरा शशि तथा रवि थिए। पछि उनीहरू परिवारका गहिरा असह्य क्षणहरूबाट गुज्रिए। यातनापूर्ण घटनाक्रमले उनको निजी जीवन र कलात्मक यात्रामा गहिरो असर पार्‍यो।

विपत्ति र स्वास्थ्य अवस्था

शशि नामका जवान छोराको वि.सं. २०५१ वैशाखमा क्यान्सरका कारण निधन भयो। त्यसको चार वर्षपछि, २०५५ सालमा उनका पति हवाई दुर्घटनामा ज्यान गुमाए। ती घटनाहरूअघि नै उनको जागिर चार वर्षअघि खोसिएको उल्लेख पाइन्छ, जसले मानसिक बोझ थप्यो। निरन्तर आघातपछि स्वास्थ्य बिग्रँदै गयो र पछि उनलाई पार्किन्सन रोग भएको बताइयो, जसले गायन गतिविधि रोकिने अवस्थासम्म पुर्‍यायो।

साङ्गीतिक यात्रा र पहिचान

तारादेवीले नेपाली भाषामा असंख्य रचना गायन गर्दै नेपालभरिकै श्रोताबाट व्यापक रुचि प्राप्त गरिन्। राष्ट्रिय भावनालाई प्रवाह गर्ने गीतहरू उनका प्रमुख परिचय बने। पीडादायी घटनापछ्याएको निस्तब्धता तोड्दै उनले वि.सं. २०५६ फागुन १३ गते एक सांस्कृतिक मञ्चमा पुनः प्रस्तुति दिएकी थिइन्। उनको स्वरको नमीठास, वाक्य उच्चारण र भावाभिव्यक्तिलाई श्रोताले दीर्घकालीन स्मृतिका रूपमा ग्रहण गरेका छन्।

पुरस्कार तथा सम्मान

उनको चार दशक लामो साधनाको कदरस्वरूप वि.सं. २०५० सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो। यसबाहेक उनले इन्द्रराज्यलक्ष्मी प्रज्ञापुरस्कार, छिन्नलता पुरस्कार, मैना पुरस्कार र नइ सुर सम्मान प्राप्त गरिन्। राज्यले उनलाई प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु प्रथम, महेन्द्ररत्न आभूषण, गद्दी आरोहण रजतपदक र वीरेन्द्र ऐश्वर्य सेवापदकजस्ता विभूषण तथा पदकले सम्मानित गरेको उल्लेख छ।

प्रमुख गीत र सहकार्य

उनले विविध सर्जक र सङ्गीतकारसँग उल्लेखनीय सहकार्य गरेकी थिइन्। कालान्तरमा चर्चित बनेका केही शीर्षक र तिनसँगका सहकार्य यसप्रकार छन्:

• “शुभकामना भरी” — शब्द: चाँदनी शाह; सङ्गीत: नातिकाजी
• “फूलको थुँगा बहेर गयो गंगाको पानीमा” — शब्द: राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरे; सङ्गीत: नातिकाजी
• “विदा हुने भैगयो बेला” र “लुकुँ लुकुँ लाग्यो मलाई” लगायत — शब्द: किरण खरेल; सङ्गीत: गोपाल योञ्जन
• “उकाली ओरालीहरूमा”, “आऊ न आऊ तिम्रै खुशी”, “हिमालको काखमा छ सानो मेरो गाउँ”, “साँघुरी बारी नि हो”, “त्यो धारा पानी”, “कालीपारी दाई”, “कति राम्रो”, “सोचेजस्तो हुन्न जीवन” — शब्द: दिनेश अधिकारी

यी गीतहरू उनका लोकप्रिय भर्सनबाट चर्चित बनेका थिए। केही शीर्षकहरू प्रेमिल भावनामा केन्द्रित छन् भने केहीमा राष्ट्रिय भाव र गाउँ–घरको जीवनचित्र झल्किन्छ।

निधन र विरासत

वि.सं. २०६२ मा ६० वर्षको उमेरमा उनको मृत्यु भयो। अन्त्यतिर स्वास्थ्य कमजोर हुँदा पनि “आफंता को मनमा” शीर्षकको अन्तिम एल्बम सार्वजनिक भएको उल्लेख छ, जसमा उनका अन्तिम चार गीत समावेश छन्। निधनको बेला एक छोरा र एक छोरी रहेका थिए। उनको गायनले नेपाली लोकप्रिय सङ्गीतमा दिगो छाप छोडेको मान्यता कायम छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “तारादेवी।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). तारादेवी. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80

@misc{ne_326,
  title = {तारादेवी},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}