कुमार बस्नेत

कुमार बस्नेत नेपालका लोकगायन र लोकगीत सिर्जनामा पहिचान बनाएका गायक हुन्। ‘छोरी भन्दा आमा तरुनी’, ‘लैबरी लै’ र ‘डल्ली मगरनी हो’जस्ता धुनहरूमार्फत् उनको स्वर व्यापक रूपमा परिचित छ। उनका रचनामा समाजभित्रका विकृति, विसङ्गति र कुसंस्कारप्रति आलोचनात्मक दृष्टि देखिन्छ, जसलाई उनले लोकभाका र सहज भाषामा आमसामु ल्याउने प्रयत्न गरेका छन्।

सांगीतिक परिचय

बस्नेत मूलतः लोकक्षेत्रका गायक हुन्, साथै लोकगीत सिर्जनामा पनि संलग्न छन्। उनले गाउँ–बस्तीका भाका, बोलचालका शब्द र परम्परागत धुनलाई आधार बनाएर गीत गाउँछन्। श्रोता–दर्शकबीच लोकप्रिय ठानेका केही धुनहरूले उनको नामलाई लोकसंगीतको धारामा छुट्टै स्थान दिन सहयोग गरेको छ। यिनै रचनाहरूले विभिन्न पुस्ताबीच लोकगीत सुन्ने रुचि निरन्तरता पाएको आशय देखाउँछन्।

प्रारम्भिक जीवन र पृष्ठभूमि

उनी काठमाडौंको कमलपोखरी क्षेत्रमा जन्मिएको उल्लेख पाइन्छ। प्रारम्भिक वर्ष र बाल्यअनुभूति भने दोलखामा बितेको बताइन्छ। काठमाडौं र दोलखाको सांस्कृतिक वातावरणको अनुभवले उनलाई लोकधुन, बोलीचाली र कथावस्तुमा नजिक बनाएको मानिन्छ। जीवनका यी प्रारम्भिक सन्दर्भहरूले उनी अपनाएको लोकभाषा र विषयवस्तु चयनमा देखिने सहजता बुझ्न सहयोग पुर्‍याउँछन्।

कला–शैली र विषयवस्तु

उनका गीतहरूले दैनिक जीवनमा देखिने सामाजिक बेथिति, कुसंस्कार र असमानतालाई उठाउँछन्। लोकभाका प्रयोग गर्दै उनले संदेशलाई सरल शब्द, दोहोरिएको लय र स्मरणयोग्य पंक्तिबाट श्रोतासम्म पुर्‍याउने प्रवृत्ति देखिन्छ। समाजमा गलत मानिन आएका आचरण वा प्रवृत्तिहरूलाई उदाहरण, स्थानीय सन्दर्भ र बोलिचालीका मुहानमार्फत् प्रस्तुत गर्नु उनको शैलीको केन्द्रीय पक्ष हो। यसरी सन्देशमूलक दृष्टिकोण र मनोरञ्जनको संयोजनले उनका धुनहरूलाई दीर्घकालीन स्मरणमा बस्न मद्दत गरेको देखिन्छ।

प्रमुख गीतहरू

उनले गाएको र चर्चामा आएको केही धुनहरू यसप्रकार छन्:

• छोरी भन्दा आमा तरुनी
• लैबरी लै
• डल्ली मगरनी हो
• ओइ नाना ओइ नाना
• धनकुटा हिले
• चन्द्र शम्सेरको बिजुली बत्ती
• धनेश्वर माथि चण्डेश्वरी देउता
• सुन माया यो ल्याउने र उल्याउने
• थाहा छैन तिम्रो बाउलाई
• हेर्दा राम्रो माछापुच्छ्रे
• सुर्खेतमा सालिना
• बुलबुले ताल
• कलियुगको बेलामा
• जोसमा हुन्न होस

यी शीर्षकहरूले उनका गीतले विविध प्रसङ्ग, स्थानीय स्मृति र समसामयिक सन्देश समेट्ने प्रयास गर्छन्। श्रोताले यसमार्फत् देशका नाना क्षेत्र, व्यवहार र बोलिचालीसँग आफूलाई जोडिएको अनुभव पाउने आधार भेट्छन्।

रोजगारी र बसोबास

सांगीतिक अभ्याससँगै उनले दीर्घ समय सरकारी निकायमा पनि सेवा दिए। स्रोतहरूका अनुसार उनले सञ्चय कोषमा ३९ वर्षसम्म काम गरे। हाल उनी बालुवाटार क्षेत्रमा बसोबास गर्ने उल्लेख छ। सांगीतिक काम र संस्थागत रोजगारी सँगसँगै सम्हालिएको समयले उनको जीवनयात्रामा अनुशासन र निरन्तरता देखाउँछ।

भौगोलिक सन्दर्भ र शीर्षकहरू

उनका केही रचनाका शीर्षकमा स्थान, व्यक्तित्व वा स्थलचिन्हहरूको उपस्थिति देखिन्छ। उदाहरणका लागि ‘धनकुटा हिले’मा धनकुटा र हिले जस्ता स्थानसन्दर्भ सक्रिय छन्। ‘हेर्दा राम्रो माछापुच्छ्रे’मा माछापुच्छ्रे पर्वतको छवि आउँछ, ‘सुर्खेतमा सालिना’ र ‘बुलबुले ताल’ले सुर्खेत र बुलबुले तालजस्ता स्थलहरू स्मरण गराउँछन्। त्यस्तै ‘धनेश्वर माथि चण्डेश्वरी देउता’ले धनेश्वर र चण्डेश्वरी जस्ता धार्मिक–सांस्कृतिक सन्दर्भ बोकेको छ भने ‘चन्द्र शम्सेरको बिजुली बत्ती’ले चन्द्र शम्शेर नामक ऐतिहासिक व्यक्तिविशेषलाई शीर्षकमै उल्लेख गर्छ। यसरी शीर्षकमा देखिने भौगोलिक र सांस्कृतिक संकेतले उनका गीतलाई स्थानीय परिवेशसँग गाँसिन्छ।

सन्दर्भ

नेपाली विश्वकोशका सम्पादकहरू। “कुमार बस्नेत।” नेपाली विश्वकोश, १२ नोभेम्बर २०२६, https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AC%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%A4। हेरिएको: १२ नोभेम्बर २०२६।

Nepali Encyclopedia Editors. (2026). कुमार बस्नेत. In Nepali Encyclopedia. Retrieved 2026-11-12, from https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AC%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%A4

@misc{ne_330,
  title = {कुमार बस्नेत},
  author = {{Nepali Encyclopedia Editors}},
  howpublished = {\url{https://nepaliencyclopedia.com/nepali-encyclopedia/%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0_%E0%A4%AC%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%A4}},
  year = {2026},
  note = {Accessed 2026-11-12}
}